Sự thật về loại hoá chất có thể gây ung thư trong nước tương

Sự thật về loại hoá chất có thể gây ung thư trong nước tương

Ẩm thực Bệnh thường gặp Đời sống Khoa học Khoa học đời sống Sức khỏe Y khoa

Cho đến hiện nay, 3-MCPD được xem là hoá chất hoạt năng theo cơ chế không gây độc cho gen trong nghiên cứu trên cơ thể sống.

Thời gian qua, người dân hoang mang vì bao nhiêu năm nay ăn nước tương mà không hay trong rất nhiều sản phẩm thuộc loại này đã có chứa hoá chất 3-MCPD, một hoá chất có thể gây ung thư. Vậy chất đó là chất gì và do đâu mà có trong nước tương?

Theo nhà khoa học Nguyễn Đình Nguyên (http://vietsciences.free.fr) thì 3-MCPD (3-monochloro-propane-1,2-diol) và 1,3-DCP (1,3-Dichloropropanol) là các hợp chất phát sinh do dùng acid HCI đậm đặc thuỷ phân thực vật giàu protein (như đậu nành) trong quy trình sản xuất thực phẩm. Cho đến hiện nay, 3-MCPD được xem là hoá chất hoạt năng theo cơ chế không gây độc cho gen trong nghiên cứu trên cơ thể sống (tìm thấy cơ chế này trên thực nghiệm mô biệt lập với liều tiếp xúc cao); nhưng lại có tác động lên chức năng sinh sản của chuột đực, cũng như làm tổn thương tăng sinh và tạo khối u nơi thận ở mô hình thực nghiệm động vật.

Sự thật về loại hoá chất có thể gây ung thư trong nước tương - Ảnh 1

Với hoá chất có cơ chế hoạt động theo mô thức này thì cho phép xác định ngưỡng liều có thể gây hiệu ứng sinh học, và từ đó có thể ước tính được liều thu nạp hàng ngày cho mỗi cơ thể và liều tối đa cho phép hiện diện trong thực phẩm. Tuy nhiên, để có được nồng độ cho phép trong thực phẩm lưu hành trên thị trường, nó hoàn toàn phụ thuộc vào mức độ tiêu thụ loại thực phẩm đó (cụ thể là nước tương) của người dân trong mỗi nước đó nhiều hay ít.  Đối với một số nước, sau khi điều tra mức tiêu thụ của người dân, người ta đề ra mức nguy hiểm, không được vượt qua của lượng chứa các hoá chất này trong nước tương. Cụ thể là

Nước Nồng độ tối đa  3-MCPD cho phép/kg nước tương
Canada, Phần Lan, Áo,  Các tiểu vương quốc Ả Rập 1mg/kg
Mỹ 1mg/kg cho 3-MCPD và 0.05mg/kg cho 1,3-DCP
Australia và New Zealand  0.2mg/kg cho 3-MCPD và 0.005mg/kg cho 1,3-DCP
Liên hiệp châu Âu, Hà Lan, Hy Lạp, Bồ Đào Nha, Malaysia, Thụy Điển 0.02mg/kg
Anh   0.01mg/kg

Theo tôi, chúng ta chưa điều tra xem người Việt Nam ăn bao nhiêu nước tương trong một ngày nên việc lấy tiêu chí 1mg/kg (hay lít) là chưa có căn cứ chắc chắn. Tuy nhiên, các xét nghiệm cho biết có nhiều mẫu nước tương đã kiểm nghiệm thấy vượt mức này tới hàng chục, hàng trăm, thậm chí hàng nghìn lần thì thật là quá đáng. Tại sao trong nước tương lại có quá trình tạo thành 3-MCPD? Trong thời gian kháng chiến có một giai đoạn dài chúng ta lên men đậu nành (đậu tương) bằng chủng nấm sợi Aspergillus oryzae (đã được lựa chọn có hoạt tính cao và không sinh độc tố). Đó là loại nước tương (miền Bắc gọi là nước chấm đậu tương) đạt tiêu chuẩn an toàn.

Chất 3-MCPD được sinh ra khi thuỷ phân đậu nành bằng acid chlorhydric (HCl) đậm đặc ở nhiệt độ cao. Trên thế giới, các nghiên cứu tác hại của nước tương chứa 3-MCPD thường mới chỉ được nghiên cứu trên động vật thực nghiệm, thực ra còn rất ít nghiên cứu trên cơ thể người. Tuy nhiên, chúng ta khi thấy họ hạn chế những chất gì trong thực phẩm thì cũng nên làm theo vì rõ ràng là chúng ta chưa đủ điều kiện tự nghiên cứu. cần tìm hiểu xem quá trình thủy phân đậu nành ở các nước khác thay thế HCI bằng chất gì để không sản sinh ra 3-MCPD. Theo tôi biết thì nếu thuỷ phân bằng kiềm sẽ không sinh ra chất này.

Một câu hỏi được đặt ra là: Vậy trong tương truyền thống của nhân dân ta có chứa các chất độc hại này hay không? Xin trả lời là không. Vì quá trình lên men không dùng tới HCI, cũng không thuỷ phân ở nhiệt độ cao. Tuy nhiên tương truyền thống có điều đáng lo ngại khác là để nấm sợi trong không khí tùy tiện mọc lên xôi chứ rất ít nơi dùng loài nấm sợi Aspergillus otyzae do các viện nghiên cứu cung cấp. Tôi đã có dịp khảo sát quá trình làm tương truyền thống ở Bần Yên Nhân. Bà con thường để nấm sợi mọc tự nhiên và phân tích ra thấy có rất nhiều loài khác nhau.

Sự thật về loại hoá chất có thể gây ung thư trong nước tương - Ảnh 2

Rất đáng ngại là có một loài nấm sợi có màu sắc và hình thái rất giống với loài Aspergillus oryzae nhưng lại rất nguy hiểm rất có thể nhiễm từ không khí vào. Đó là loài Aspergillus flavus, một loài nấm có thể sinh ra độc tố Aflatoxin- một loại độc tố có thể gây ung thư. Loài nấm này có hình thái và màu sắc rất giống với loài Aspergillus oryzae. Chỉ có các chuyên gia có kinh nghiệm mới phân biệt được hai loài này. Nếu bà con chịu khó về Viện nghiên cứu thực phẩm (Bộ công nghiệp) hay về Viện vi sinh vật và công nghệ sinh học (ĐH quốc gia HN) để nhận các gói bào tử nấm Aspergillus oryzae thì mới có thể yên tâm được. Để tình trạng lên men tự nhiên như hiện nay thật đáng lo ngại.

Tôi xin kiến nghị Bộ y tế, Cục vệ sinh an toàn thực phẩm, Bộ khoa học & công nghệ và Viện công nghiệp thực phẩm nên cho triển khai ngay một đề tài nghiên cứu đột xuất về việc phân tích Aflatoxin trong các mẫu tương đang lưu hành rộng rãi trên thị trường. Nếu phát hiện thấy Aflatoxin thì phải báo động ngay như báo động vừa qua đối với chất 3-MCPD. Khi đó cần có biện pháp buộc các nhà sản xuất tương phải khử trùng nong nia và phải cấy vào xôi bằng các chủng nấm sợi Aspergillus oryzae đã được kiểm nghiệm.

Đây đúng là chuyện Mất bò mới lo làm chuồng, nhưng độc tố Aflatoxin được nghiên cứu tác hại trên người còn sớm hơn và kỹ hơn rất nhiều so với chất 3-MCPD. Tương là món ăn truyền thống của nhân dân ta, và cũng rất ngon. Tuy nhiên cùng với sự phát triển của khoa học chúng ta phải tiêu chuẩn hoá mọi loại thực phẩm để tránh các tác hại lâu dài trên cơ thể con người. Viện chúng tôi có điều kiện phân tích ADN để góp phần phân loại chính xác các loài nấm sợi nếu được phân công tham gia vào quá trình nghiên cứu này. 

Nguồn tổng hợp