Phiền toái từ những vị khách thân mềm trong bể cá cảnh biển

Phiền toái từ những vị khách thân mềm trong bể cá cảnh biển

Đời sống Gia đình Khoa học Khoa học đời sống Không gian đẹp Sự kiện nổi bật Văn hóa Xã hội

Nhiều loài gây hại sống trong bể cá nước ngọt có thể giải quyết nhanh gọn trong vòng một tuần với một liều thuốc và chút công sức.

Không chỉ bể cá nước ngọt mới có những kẻ quấy rầy như ốc sên hay những con rắn nước, khi chơi cá cảnh biển, bạn vẫn có thể đau đầu vì sự nhũng nhiễu của những loài sâu bọ phiền toái khác. Mặc dù đòi hỏi sự chăm sóc kĩ lưỡng và chi phí bảo dưỡng tốn kém hơn bể cá nước ngọt, song một bể cá cảnh biển vẫn có thể bị những kẻ gây hại này chọn làm nơi đóng quân lâu dài. Nhưng ngược lại, những loài phá hoại sống ở biển lại là những kẻ xâm lược xảo quyệt không thể trừ khử được bằng những món thuốc bình thường vì chúng dẻo dai và ngoan cố hơn. Tuy nhiên, với sự kiên nhẫn và nắm rõ cách thức, bạn có thể tống khứ chúng ra khỏi bể để giữ cho những chú cá yêu được an toàn. Sau đây là một số kẻ quấy nhiễu thường gặp và cách xử lý chúng.

Sâu lông (Bristleworms)

Sâu lông thuộc lớp Polychaeta và có nhiều loại sâu lông đang trở thành mối đe doạ đối với cá cảnh biển. Không còn nghi ngờ gì nữa, những con sâu lông lớn nhất chính là những con nguy hiểm nhất. Các loại sâu lông có thể đạt chiều dài từ 3,8cm cho đến 60,8cm và phần cuối của thân nó nở rộng ra bằng một ngón tay người lớn. Hầu hết chúng thường sống trong đá. Cả chục con sâu lông có thể chui vào những chỗ nứt giữa đá và cất kín trứng ở đó, hoặc sống trong san hô. Đáng sợ là sâu lông được chia thành nhiều đốt. Nhờ vậy chúng có thể sinh sản vô tính lẫn hữu tính. Hơn nữa, ngoài 2 hàng lông cứng bao phủ bên hông, sâu lông còn được trang bị thêm những cái hàm chắc khoẻ, háu ăn và hiếu chiến.

Phiền toái từ những vị khách thân mềm trong bể cá cảnh biển - Ảnh 1

Sâu lông ăn mồi sống, nhưng chúng cũng có thể trở thành những kẻ ăn xác thối. Trong môi trường tự nhiên, sâu lông sẽ chui xuống đáy biển, nơi tích tụ những xác động vật vụn để tìm vài món khoái khẩu, nhưng thỉnh thoảng chúng cũng tấn công cá đang ngủ hoặc những loài không xương sống. Sâu lông luôn tìm mồi vào ban đêm và những kẻ phá hoại xảo quyệt này có thể kiếm chác kha khá được nhờ sự trợ giúp đắc lực của ánh sáng đèn trong bể cá.  Sau khi bể cá chìm trong bóng tối từ 3 đến 5 giờ, hãy kiểm tra đáy bể bằng đèn pin. Tia sáng nhỏ từ đèn pin có thể “tiết lộ” cho ta cả chục, thậm chí cả trăm con sâu lông nấp trong đá và nền cát. Đám sâu lông vẫn ung dung chui rúc trong đó, trừ phi ta tìm thấy những con sâu thật lớn mới đánh động nổi cả lũ sâu lổm ngổm còn lại.

Bây giờ là lúc hành động, bạn hãy gắp những con sâu lông lớn ra bằng cái kẹp và cẩn thận không chạm tay vào chúng, bởi vì những cái gai trên thân sâu rất nguy hiểm, không chỉ gây ngứa mà còn có thể đâm vào tay đau điếng. Nhiều con còn hung hăng giáng một cú mạnh làm ta choáng váng. Những con bự nhất chính là những con dữ dằn nhất, chúng thậm chí còn có thể cắn chảy máu tay bạn! Tốt hơn hết, bạn nên dùng bẫy để tóm những con sâu lớn, sẽ nhanh và hiệu quả hơn. Có thể mua những cái bẫy này ở những tiệm chuyên bán cá biển, hoặc bạn có thể tự làm bằng ống nhựa PVC.

Sâu dẹp nâu – Planaria (Borwn Flatworms)

Mặc dù những con sâu dẹp nâu này khá nhỏ, chỉ dài khoảng 2mm, nhưng chúng sinh sôi cực kì nhanh chóng và có sức phá hoại ghê gớm chỉ trong một thời gian ngắn. Mỗi con sâu có thể nhân lên đến hàng ngàn lần nếu có những điều kiện thích hợp. Nếu không được ngăn chặn, chúng sẽ lan tràn và chiếm đóng trên các vật thể “tĩnh” trong bể như đá, tấm kính, dụng cụ, san hô và lớp nền bể. Giống với nhiều loài thuỷ tức có tua giống cánh hoa (anemones), planaria sống cộng sinh với tảo zooxanthellic, hút chất dinh dưỡng từ tảo, còn tảo thì sống bằng những chất thừa thải ra từ các loài không xương sống.

Phiền toái từ những vị khách thân mềm trong bể cá cảnh biển - Ảnh 2

Khi sống trong ánh sáng có cường độ mạnh như metal halide (halide là một hợp chất gồm halogen và một nguyên tố khác), loài sâu dẹp này sinh sôi ồ ạt, chúng “nở rộ” nhanh chóng cả về kích thước lẫn số lượng. Trong khi những loài sâu khác chỉ ngấ́m ngầm gây hại thì sâu dẹp với số lượng khủng khiếp lại ngang nhiên tràn ngập trong bể cá và làm ô nhiễm toàn bộ nguồn nước. Với thân hình tựa như một viên đạn, cuộc hành quân của chúng là nỗi kinh hoàng, đủ sức làm chết ngạt những loài động vật thân mềm, làm cho hến, sò, trai và những loài 2 mảnh vỏ khác không thể ăn được thứ gì và chết.

Đó là chưa kể đến chuyện bạn phải thấy bể cá của mình bò lúc nhúc những con sâu dẹp xấu xí gớm ghiếc. Có thể nói bể cá biển mà có planaria thì cũng giống như gián bò lổm ngổm trong nhà bếp của bạn vậy!  Nếu bể của bạn chỉ có toàn cá thì quả là may mắn, có thể dùng vài liều thích hợp các thuốc có gốc đồng (Cu) sẽ giảm bớt được đáng kể số lượng planaria. Đối với những ai chuộng loại bể “hoành tráng” và công phu với đá và san hô thì xin chia buồn, chỉ có cách dẹp hết mấy thứ này mới mong triệt tiêu được lũ sâu, còn không thì chúng sẽ hư hết trong thời gian ta áp dụng những cách thức diệt trừ loài planaria đáng ghét.

Trong tự nhiên, planaria có xu hướng sống bám vào gần nhau, nên nếu sớm phát hiện thấy một bầy sâu dẹp nhỏ nào đó, bạn có thể lấy một cái vòi hay ống xi phông hớt cả lũ ra khỏi bể, và hi vọng là sẽ gom được mớ trứng của chúng luôn một thể. Cần mẫn lặp đi lặp lại thao tác này khi thấy bất kì một đàn sâu dẹp nào ló mặt ra chính là cách chắc chắn nhất để giải thoát cho bể cá, và bể có thể sạch bóng lũ xâm lăng này trong vòng một tuần. Tuy vậy, hiệu quả nhất là tấn công chúng bằng 2 gọng kiềm: vừa tự hút chúng ra khỏi bể vừa nhờ đến một số loài cá “xử” giùm.

Các loại cá như: wrasses, damsels, grammas, tangs, butterflyfish có thể giúp khống chế những kẻ phá hoại này, bởi vì chúng có thể săn và xực planaria như những miếng mồi ngon! Cách này tốt hơn hẳn, vì những loại thuốc thích hợp có thể trị được planaria lại làm hại cá và làm hư những đồ vật trong bể, mà planaria cũng không bị triệt tiêu hoàn toàn. Trong khi đó phương pháp tự nhiên trên có thể nhổ cỏ tận gốc, thực sự quét sạch cơn lốc planaria khủng khiếp. Ngoài ra, bạn phải siêng năng chăm sóc và thật cảnh giác để bảo vệ bể cá yêu tránh khỏi sự tái xâm nhập của binh đoàn sâu dẹp nâu khó trị.

Thủy tức Aiptasia (Aiptasia Anemones)

Thuỷ tức là loài không xương sống, có tua tựa như cánh hoa, trông đẹp và thật mềm mại, vì vậy mà dân chơi cá cảnh biển nhiều người đã cố công tìm thuỷ tức và tốn bộn tiền để có cho được những loài thân mềm thoạt nhìn hết sức thanh lịch hiền hoà này. Tuy nhiên, một số loài thuỷ tức lại chính là cơn ác mộng tệ hại nhất cho bể cá yêu của người chơi cá, trong đó có thuỷ tức Aiptasia. Phần lớn chúng vào bể bằng cách bám vào san hô và đá biển và những loài thuỷ tức này chính là “sói đội lốt cừu non” dưới vẻ bề ngoài thật dịu dàng và ưa nhìn. Chúng thuộc giống Aiptasia, những kẻ chuyên cướp bóc và ăn mồi sống thực thụ, có thể tràn ngập toàn bộ bể chỉ trong vòng vài tuần.

Phiền toái từ những vị khách thân mềm trong bể cá cảnh biển - Ảnh 3

Buồn cười là, những loại thuỷ tức này ban đầu được những người nuôi cá cho là vô hại, khi những chiếc tua đầu tiên rụt rè xuất hiện trong một góc khuất hay những vết nứt nhỏ từ đá. Những con thuỷ tức đó hiếm khi dài quá 5 cm, nhưng lại mang theo những cái vòi quá cỡ so với thân hình nhỏ bé. Những xúc tu duyên dáng của chúng được trang bị hàng ngàn vòi độc trông như những cái lao móc, đủ sức giết chết một cách tàn nhẫn tất cả những loài cá nhỏ. Ngay cả những loại cá lớn khi chạm nhẹ vào chúng cũng không thoát khỏi sự đau đớn nhức nhối khó chịu.

Bể cá biển có đá ngầm và san hô (reef tank) lại càng bị nguy hiểm hơn vì số lượng thuỷ tức sẽ tăng nhanh gấp bội và chiếm cứ khắp nơi, tất cả san hô và các  loài thuỷ tức khác cũng sẽ bị ảnh hưởng. Loài nào đã chạm vào những xúc tu độc của thuỷ tức aiptasia sẽ cảm thấy một cơn đau bỏng rát toàn thân, chính vì sinh sôi với tốc độ chóng mặt mà không mất nhiều thời gian để chúng phát tán ra toàn bộ bể và hệ thống lọc, tràn vào san hô, đồ trang trí, ống bơm nước và cả mặt kính. Nếu chỉ là bể cá đơn giản thì ta có thể áp dụng những biện pháp “nhẹ nhàng” hơn để trừ khử chúng.

Đầu tiên là chuyển tất cả đá trang trí và những “đồ chơi" khác ra ngoài, rửa dưới nước thật nóng và cọ sạch với bàn chải cứng hoặc những miếng đệm chùi chuyên dụng. Để loại trừ tận gốc những con còn ẩn mình sâu trong những lỗ trên đá, hãy ngâm vào nước nóng còn bốc hơi khoảng 1 giờ hoặc hơn. Sau đó, rửa sạch hay hớt bỏ những con trên mặt kính và lớp nền bể. Cuối cùng, rửa thật kĩ toàn bộ hệ thống lọc nước từ trong ra ngoài, bởi vì thuỷ tức phát triển rất “thịnh vượng” vào ban đêm và có thể thiết lập “thuộc địa” sâu trong máy lọc hay ống bơm của bạn.

Có thể chọn nhiều cách để triệt tiêu những kẻ phá hoại này, bao gồm việc “chữa bệnh” cho bể cá với những loại thuốc có gốc đồng (Cu) có tác dụng giết chết những động vật không xương sống, hoặc cho vào bể những loại cá chuyên ăn những động vật này, chẳng hạn như cá butterfly sẽ ăn ngấu nghiến rất nhanh bất kì con thuỷ tức nhỏ nào nó tìm được. Vấn đề không dễ giải quyết đối với các bể có san hô và đá biển (reeftank), bởi vì cọ rửa san hô hoặc cho thuốc có gốc Cu vào sẽ giết chết tất cả những động vật không xương sống khác, có lợi lẫn có hại.

Tương tự, những loại cá chuyên ăn thuỷ tức cũng không phân biệt được các loại thức ăn và cái gì nên ăn, chắc chắn chúng sẽ ngốn hết nếu có thể, khiến bể cá của bạn trở nên vắng vẻ thê thảm. Cho nên, với bể san hô, bạn phải chiến đấu “một chọi một” với những cái xúc tu khó chịu kia. Và có lẽ cách làm hiệu quả nhất là tiêm thuốc vào thân mỗi con thuỷ tức bằng một mũi kim dưới da. Cho vào mũi tiêm đó thêm canxi (calcium) (có bán ở các tiệm cá cảnh biển), nước thật nóng hoặc nước chanh. Không cần phải lo lắng vì những tác dụng phụ khi dùng thêm canxi, bởi vì thực ra những loại sâu ống (tubeworms) có trong bể sẽ chỉ càng mập khoẻ hơn mà thôi.

Một tia nước nóng cũng rất hiệu quả, nhưng hãy cẩn thận, bởi vì nước nóng có thể làm bỏng các loài khác ở ngay gần đó. Một cách tương tự nữa là dùng nước chanh. Chất acid có trong chanh có thể giết chết 100% con aiptasia, nhưng cũng làm hại những động vật khác gần xung quanh. Vì vậy chỉ dùng nước nóng và nước chanh khi đã tách biệt những kẻ phá hoại kia khỏi những loài khác. Chùi rửa kĩ lưỡng hệ thống lọc nước như đã miêu tả ở trên cũng cần phải được quan tâm và thực hiện thường xuyên.

Nguồn tổng hợp